Fasulye (Phaseolus vulgaris)

Fotoğraf: Mickaël Schauli, Wikimedia Commons ·CC BY-SA 4.0

Bodur fasulye saksıda, sırık fasulye korkuluk boyunca yetişir; taze fasulyeyi tohumdan 2 ayda balkona getiren kolay bir sebze.

Genel bakış

Taze fasulye, balkonda en kolay ve en bereketli yaz sebzelerinden biridir. Tohum iri olduğu için ekmesi kolaydır, hızla çimlenir ve yaklaşık iki ay içinde ürün verir. Baklagiller ailesinden olduğu için köklerindeki bakteriler sayesinde havadaki azotu toprağa bağlar; yani toprak dostu bir bitkidir.

Balkon için iki seçenek vardır:

• Bodur (oturak) fasulye: 40–50 cm boyunda kalır, desteğe ihtiyaç duymaz, daha erken ürün verir. Saksı ve balkon kasası için idealdir.
• Sırık (çalı) fasulye: 2 metreye kadar tırmanır. Korkuluk, file veya iplerle dikine yetiştirildiğinde az zemin alanında çok ürün verir. Ayşe kadın, şeker fasulye ve barbunya gibi yerli çeşitlerin sırık tipleri yaygındır. Ayrıca yaz boyunca bir yeşil perde oluşturur.

Fasulye güneşi sever: güney ve batı cephe en verimlidir, doğu cephe de iyi sonuç verir. Güney cephede Temmuz–Ağustos’taki 35 °C üzeri sıcaklıklar çiçek dökümüne yol açabilir.

Saksı ve toprak

• Bodur fasulye için 25 cm derinlikte, 10–15 litrelik saksıya 3–4 bitki sığar. Balkon kasasında bitkiler arasında 10–15 cm bırakın.
• Sırık fasulye için en az 20 litre ve sağlam bir destek gerekir.
• Fasulye azotlu gübreye pek ihtiyaç duymaz; aşırı kompost veya azot yaprağı büyütür, kapsül sayısını azaltır. Torf/cocopeat + %20 kompost + perlit yeterlidir.
• Toprak miktarını saksı toprak hesaplama aracıyla hesaplayın.

Ekim ve dikim

Fide mi tohum mu? Fasulyenin kökü şaşırtmayı sevmez; doğrudan saksıya tohum ekmek en iyisidir.

• Tohumları ekimden önce birkaç saat suda bekletebilirsiniz. 3–4 cm derinliğe ekin.
• Toprak sıcaklığı en az 12–15 °C olmalı; soğuk ve ıslak toprakta tohum çürür.
• Ege ve Akdeniz’de Nisan ortası, Marmara’da Mayıs başı, İç ve Doğu Anadolu’da Mayıs ortası–sonu ekime başlayın.
• Bodur fasulyeyi 3–4 haftada bir yeniden ekerek Temmuz’a kadar ürünü sürdürebilirsiniz.

Bölgenize özel ekim tarihleri için ekim takvimine göz atın.

Bakım

• Sulama: Toprak yüzeyi kurudukça derin sulayın. Özellikle çiçeklenme ve kapsül döneminde susuz kalan fasulye çiçek döker. Yaprakları ıslatmamaya çalışın. Miktar için sulama hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
• Gübre: Çiçeklenmede 2 haftada bir potasyumlu sıvı gübre yeterlidir; azotlu gübreden kaçının.
• Destek: Sırık fasulyenin desteğini ekimle birlikte yerleştirin. Filizler kendiliğinden sarılır; gerekirse ilk turu elle yönlendirin. Fasulye saat yönünün tersine sarılır.
• Hasat: Kapsüller içindeki taneler belirginleşmeden, kırıldığında “çıt” sesi verecek kadar taze ve gevrekken toplayın. Her 2–3 günde bir hasat yapın; olgunlaşmaya bırakılan kapsüller bitkinin yeni çiçek üretmesini durdurur. Kapsülü tutarken dalı diğer elinizle sabitleyin.

Sık görülen sorunlar

• Çiçek dökümü: Aşırı sıcak (32 °C üzeri), kuru rüzgâr veya düzensiz sulama.
• Yaprak biti: Özellikle sürgün uçlarında siyah yaprak bitleri. Su ile yıkayın veya arap sabunlu su kullanın.
• Kırmızı örümcek: Sıcak ve kuru balkonlarda yapraklarda sararma ve ince ağlar.
• Pas hastalığı: Yaprak altında turuncu-kahverengi kabarcıklar; etkilenen yaprakları uzaklaştırın.
• Tohumun çimlenmemesi: Çok erken ekim veya aşırı ıslak toprak.

Pratik not: Rüzgârlı yüksek katlarda sırık fasulyenin filesini korkuluğa veya duvara sağlam şekilde bağlayın. Yaz ortasında yapraklarla kaplanan bir fasulye perdesi rüzgârda yelken gibi davranır ve gevşek bağlanmış bir destek kolayca devrilebilir. Fasulyenin oluşturduğu yeşil perde, güney cepheli balkonlarda doğal bir gölgelik görevi de görür.

Sırık fasulye, salatalık ile aynı file sisteminde yetiştirilebilir; dibine marul ekerek gölgesinden yararlanabilirsiniz.

Yayın: 3 Kasım 2026

Zamanlar ılıman bölgeler (Marmara/Ege) için ortalamadır; bölgenize göre ekim takvimi aracını kullanın.