Evde kompost nasıl yapılır?

Yayın: 23 Ekim 2026

Fotoğraf: Acabashi, Wikimedia Commons ·CC BY-SA 4.0

Evde kompost yapmak için delikli, kapaklı bir kovaya mutfaktaki sebze-meyve atıklarını (yeşil) ve kuru yaprak, karton, talaş gibi kahverengi malzemeyi yaklaşık 1’e 2 oranında katman katman koyar, nemli tutar ve haftada bir karıştırırsınız. Birkaç ay içinde atıklar koyu renkli, toprak kokulu olgun komposta dönüşür. Balkonda kokunun önüne geçmenin sırrı kahverengi malzemeyi eksik etmemektir.

Kompost nedir, neden yapmalı?

Kompost, organik atıkların mikroorganizmalar tarafından parçalanarak humusa dönüşmesidir. Saksı toprağına eklendiğinde besin sağlar, su tutma kapasitesini artırır ve topraktaki yararlı canlıları çoğaltır. Bir ailenin çöpünün önemli bir kısmı mutfak atığıdır; bunları komposta çevirmek hem çöpü azaltır hem de balkon bostanınızın ücretsiz gübresi olur. Hazırladığınız kompostu saksı toprağı nasıl hazırlanır rehberindeki karışımlarda kullanabilirsiniz.

Ne girer, ne girmez?

Yeşil malzeme azot sağlar ve ıslaktır; kahverengi malzeme karbon sağlar ve kurudur. Dengenin bozulması kompostun ya kokmasına (fazla yeşil) ya da hiç ayrışmamasına (fazla kahverengi) yol açar.

Balkon için üç yöntem

1. Delikli kova kompostu

En basit yöntem. 20–40 litrelik bir plastik kovanın altına ve yanlarına 5–8 mm’lik delikler açın, altına sızıntı için bir tepsi koyun.

1. Dibe 5 cm kuru yaprak veya parçalanmış karton serin.
2. Mutfak atıklarını küçük doğrayarak ekleyin; parça ne kadar küçükse o kadar hızlı ayrışır.
3. Her atık katmanını bir avuç kahverengi malzemeyle örtün.
4. Karışım sıkılmış sünger kadar nemli olmalı; kuruysa su serpin, ıslaksa karton ekleyin.
5. Haftada bir karıştırın ve kapağı kapalı tutun.

2. Solucan kompostu (vermikompost)

Kırmızı kompost solucanları (Eisenia fetida) atıkları hızla değerli solucan gübresine çevirir. Üst üste geçen delikli kasalarla kurulur. Solucanlar 15–25 °C arasını sever; balkonda yazın doğrudan güneşten, kışın dondan korunmalıdır. Narenciye kabuğu, soğan ve sarımsak ile acı biberi az verin.

3. Bokashi

Atıklar, faydalı mikroorganizma içeren kepekle hava almayan bir kovada fermente edilir. Pişmiş yemek artıklarını da kabul eder, kokusu ekşimsidir. İki hafta fermentasyondan sonra materyal toprağa gömülmeli veya kompost kovasına eklenmelidir; doğrudan saksıya kök dibine konmaz.

Kompostun olgunlaştığını nasıl anlarsınız?

• Rengi koyu kahverengi ya da siyahtır.
• Orman toprağı gibi kokar; ekşi veya amonyak kokusu yoktur.
• Orijinal atıklar (yumurta kabuğu dışında) tanınmaz hale gelmiştir.
• Elinize aldığınızda ufalanır.

Emin değilseniz kompostu birkaç hafta daha bekletin. Olgunlaşmamış kompost saksıda ısınabilir ve köklere zarar verebilir.

Kompostu nasıl kullanmalı?

• Yeni saksı toprağında: Karışımın %25–35’i kadar.
• Üst gübreleme: Sezon ortasında domates, kabak ve salatalık gibi aç bitkilerin saksısına 2–3 cm kompost serip hafifçe karıştırın.
• Kompost çayı: Bir avuç olgun kompostu bir gün suda bekletip süzün ve sulama suyu olarak kullanın. Bu ve benzeri tarifler için doğal gübre nasıl yapılır yazımıza bakın.

Saksılarınız için ne kadar toprak ve kompost gerektiğini saksı toprak hesaplama aracıyla hesaplayabilirsiniz.

Kış ve yaz koşullarında kompost

Kompostu ayrıştıran mikroorganizmalar sıcaklığa duyarlıdır. Yazın balkon kovası hızla çalışır, hatta güneşte fazla ısınıp kuruyabilir; bu dönemde kovayı yarı gölgeye almak ve nemi daha sık kontrol etmek gerekir. Kışın ise ayrışma belirgin şekilde yavaşlar. Bu normaldir; kovaya atık eklemeye devam edebilirsiniz, ilkbaharda sıcaklık arttığında süreç yeniden hızlanır. Soğuk bölgelerde kovayı duvar dibine, rüzgâr almayan bir köşeye yerleştirmek ve etrafını eski bir battaniye ya da karton ile sarmak işe yarar.

Solucan kompostunda durum farklıdır: Solucanlar donda ölür, 30 °C üzerinde de strese girer. Kışın kasayı içeriye, örneğin serin bir depoya veya kapalı balkona almak gerekir.

Kompost için iki kova sistemi

Tek kova kullanıldığında sürekli taze atık eklendiği için üst kısım hiç olgunlaşmaz. Pratik bir çözüm iki kova kullanmaktır: Birinci kova dolana kadar atık ekleyin, sonra kapağını kapatıp olgunlaşmaya bırakın ve ikinci kovaya geçin. İkinci kova dolduğunda birincisi genellikle kullanıma hazır olur. Bu sistem balkon gibi küçük alanlarda düzenli bir kompost akışı sağlar.

Kompost sızıntı suyu ne işe yarar?

Delikli kovanın altındaki tepside biriken kahverengi sıvı, ayrışan atıklardan süzülen sudur. Kötü kokmuyorsa 1 ölçüye 10 ölçü su katarak sulama suyu olarak kullanılabilir. Ekşi veya çürük kokuyorsa kompost fazla ıslak ve havasız demektir; bu sıvıyı bitkilere vermeyin, kovaya kahverengi malzeme ekleyip karıştırın.

Sık yapılan hatalar

• Sadece mutfak atığı koymak: Kahverengi malzeme olmadan kova çürür, kokar ve sinek çeker.
• Fazla sulamak: Dibinde su biriken kompost havasız kalır. Sızıntı suyu varsa karton ekleyin.
• Hiç karıştırmamak: Oksijen azalır, ayrışma yavaşlar.
• Büyük parçalar atmak: Bütün karpuz kabuğu aylarca durur; küçük doğrayın.
• Et ve yağlı artık koymak: Koku, sinek ve kemirgen sorununa yol açar.
• Olgunlaşmadan kullanmak: Fide ve tohumlar için zararlı olabilir.
• Mantar sineğini görmezden gelmek: Nemli kompost bu sineklerin sevdiği ortamdır. Saksılara taşınmaması için mantar sineği rehberimizdeki önlemleri uygulayın.

Özet

Evde kompost, doğru dengeyle balkonda bile kokusuz ve zahmetsiz yapılabilir. Yeşil ve kahverengi malzemeyi dengeleyin, nemi sünger kıvamında tutun, haftada bir karıştırın. Birkaç ay sonra elinizde bitkilerinizin en sevdiği, tamamen ücretsiz bir toprak düzenleyicisi olur.

Ekim ve hasat zamanları bölgenize, çeşide ve balkonunuzun aldığı güneşe göre değişebilir. Bölgenize göre zamanlamayı ekim takvimi aracından görebilirsiniz.